Prolom Banja
Prolom banja kod Kuršumlije uskoro prerasta u Balkanski centar za lečenje psorijaze, najavio je prilikom boravka u ovom lečilištu Hulio Sesar Kansio Ferer, ambasador Kube u Srbiji, sa čijom će zemljom, kako je saopšteno, Srbija uskoro potpisati ugovor u oblasti zdravstvene zaštite i lečenja ove kožne bolesti.
Saradnja s kubanskim lekarima u lečenju psorijaze biće bazirana na njihovom velikom iskustvu u primeni savremenih lekova i biotehnoloških dostignuća, s jedne, i dokazane lekovitosti prolom vode, s druge strane.
Budući Balkanski centar omogući će obolelima od psorijaze i drugih kožnih bolesti da uz što manje sredstava dobiju adekvatno lečenje, što je moguće kombinacijom prirodnih potencijala Prolom banje i iskustava koje Kuba s obzirom na veliki procenat obolevanja stanovništva od kožnih bolesti ima u poslednjih dvadesetak godina, izjavio je ambasador Ferer, dodajući da će predstavnici resornih ministarstava u Havani 21. januara potpisati sporazum o saradnji na ovom planu.
Radovan Raičević, generalni direktor AD „Planinke" u okviru koje posluje Prolom banja, buduću saradnju dve zemlje ocenio je kao veliku šansu za razvoj zdravstvenog turizma u ovom kraju.
Vrnjačka Banja
Stari "Rimski izvor" i rimsko kupatilo, kao i novac iz II-IV veka nove ere nađen u njemu, ukazuje da su lekovite vode Vrnjačke Banje koristili stari Rimljani. Eksponati iz antičkog doba, koji se čuvaju u vitrinama banjskog kupatila, nađeni su 1924. godine prilikom kaptaže tople vode. Posle propasti Rimske imperije lekovite vode ove banje ostale su zaboravljene i koriste se ponovo od tek od 1858. godine, a prva zvanična sezona u lečilištu otvorena je 1870. godine.
Veliku vrednost vrnjačke vode ocenio je još 1834. godine baron Herder, uporedivši je sa vodom Slosbrunena u Karlovim Varima. Naš istaknuti prirodnjak Josif Pančić uporedio je sa čuvenim izvorom Krenen u nemačkoj banji Ems. Još u prošlom veku se znalo da je vrnjačka voda slična, ali sa jačim dejstvom od cenjene francuske Plombijerske vode. Kako topli i hladni mineralni izvori Vrnjačke Banje daju oko 700.000 litara vode za 24 časa, što je približno količini mineralne vode izvora u francuskoj banji Viši, banji je opravdano pre mnogo decenija predviđana lepa budućnost.
Sveštenik iz Vrnjaca, Hadži Jeftimije Popović oprobao je lekovitost vode na svom sipljivom konju, pošto je pročitao Lindenmajerovu poruku o njenoj vrednosti u knjizi "Opis mineralnih voda u Srbiji", objavljenoj 1856. godine. Iznemogli konj se posle tri meseca pijenja tople vode oporavio, pa je sveštenik 1857. godine kaptirao glavni izvor. Banja se ponovo brzo pročula pa je uz podršku i akciju uglednih ljudi i novčanu pomoć stanovnika Kraljeva, Trstenika i Kruševca, započelo uređivanje Banje.
Prvog jula 1868. upućen je svim njenim korisnicima i prijateljima proglas od strane "Osnovatelnog fundatuiskog društva lekovite kisele vruće vode u Vrnjcima" za unapređenje lečilišta, ali tek početkom našeg veka donet je prvi regulacioni plan i započela je intenzivnija izgradnja Banje. Izgrađen je prvi vodovod pitke vode sa javnim estetski oblikovanim kamenim česmama u celom užem banjskom području. Počela je i izgradnja hotela, vila i kuća za sve brojnije posetioce Banje. Uporedo sa porastom broja posetilaca, izrastalo je banjsko naselje, pa je 1933. godine Vrnjačka Banja imala oko 300 vila, pansiona, hotela i sanatorijuma za smeštaj oko 10.000 gostiju.
Vrnjačka Banja je u II svetskom ratu ratu teško stradala: zgrade su oštećene, a inventar opljačkan.
U posleratnom periodu Vrnjačka Banja sve više dobija fizionomiju evropske banje. Rešeno je snabdevanje električnom energijom, prošireni su vodovod i kanalizacija, izgrađeno je više zdravstvenih, privrednih i prosvetnih organizacija i institucija.Vrnjačka Banja nije samo prirodno lečilište. Ona je i najveće balneološko naselje Srbije.
Vrnjačka Banja nalazi se u Vrnjačkoj kotlinici doline Zapadne Morave i severnom podnožju planine Goč (1.147 m), nadmorskoj visini 210-300 m.
Tipično je banjsko naselje, sa uglavnom, kompaktnom urbanom celinom, ali i zgradama u slobodnom prostoru. Ovo čuveno Iečilište je utonulo u šume podnožja Goča i zelenilo lepo uređenog banjskog parka. Pošto se nalazi u središtu Srbije, lako je pristupačna iz svih pravaca i dobro povezana sa Beogradom, Nišom, Novim Sadom, Kragujevcom, Valjevom ili Zaječarom. Lečilište je udaljeno oko 3 km od zapadnomoravskih saobraćajnica - asfaltnog puta i uporedničke pruge normalnog koloseka Stalać-Cačak (priključak na barsku prugu i veze sa moravskim i ibarskim saobraćajnicama).
Lečilište u kotlinici i dolini okruženo je brežuljcima i planinom, a otvoreno prema Zapadnoj Moravi. Ima umereno-kontinentalno podneblje, sa uticajem subplaninske mikroklime susednog Goča. Podneblje Banje je prijatno, bez naglih temperaturnih promena i jačih vetrova, vrućina i magli.
Niška Banja
 Lekoviti izvori Niške Banje korišćeni su još u antičko doba. Naročito su ih koristili stari Rimljani, građani susednog Naissusa i Mediane, što nije slučaj sa kasnijim stanovnicima Niške kotline. Najstariji podaci o lekovitim izvorima Banje potiču iz 362. godine. Rimski uređaji su otkriveni pri podizanju novog kupatila i hotela "Ozren" . Pri gradnji kupatila otkriven je bazen rimskog kupatila i kaptažni sistem izvora iz I veka naše ere. Nađeni novac u kupatilu potiče iz vremena cara Hadrijana (III vek). Pri kopanju temelja za hotel "Ozren" nađeni su i prerimski grobovi, svakako starih Dar-danaca, koji su živeli na području Niša pre dolaska Rimljana. Poznato je da su stari Rimljani bili veliki majstori u izgradnji banja. U njihovo vreme ćela površina sadašnjeg parka bila je pod vilama, a medu njima se nalazilo veliko kuptilo, sa dobro izvedenom kaptažom nad glavnim vrelom. Kaptaža i sada, posle toliko vekova, dobro služi. Nišku Banju je u V veku opustošio Atila. U kasnom srednjem veku, u ruševinama su podignute stražare uz utvrđenja radi zaštite carigradskog puta. Banja se pominje 1521. godine za vreme pohoda turskog sultana Sulejmana prema Beogradu. Ona je dugo bila carski konak. Pozniji putopisci pominju njene "snažne izvore, toplu i lekovitu vodu", "vrelo pod gorom sa jakom otokom", zatim "lečilište bez ikakvog krova i nadzora", pa "lečilište sa mermernim bazenima pod otvorenim nebom okruženim neprohodnom šumom punom divljih zveri" itd. Sredinom XVIII veka Banja je već bila uređeno naselje, sa kupatilima uz izvore tople i hladne lekovite vode.
Posle drugog svetskog rata, počela je nova faza izgradnje lečilišta. Dovršen je hotel "Ozren", a hotel "Srbija" renoviran. Izgrađeno je dvadesetak vila, od kojih polovina u središnjem delu naselja. Banju sada čine moderni balneo-turistički kompleks zgrada i seoske kuće. To je rezultat izgradnje bal-neološkog naselja i njegovog stapanja sa selom Banja u jedinstvenu građevinsku celinu. 1954. godine otvoren je Inhalatorijum, prvi objekat ove vrste na Balkanu, čije su bogate radijumemanacije još više popularisale lečilište. Izgradnjom novih objekata - vila, prodavnica, moderne samousluge, zgrada privrednih i uslužnih ustanova, poslovnica "Putnik" i "Kompas", kafane "Proleće", hotela "Radon" i drugih - Niška Banja se proširila i populaciono uvrstila među naša najveća balneološka naselja.
Niška Banja nalazi se 10 km jugoistočno od Niša, nedaleko od ušća Nišave u Južnu Moravu. Nad banjom se diže Koritnjak (808 m nadmorske visine), krajnji zapadni ogranak Suve planine. Srednji deo banjskog naselja izgrađen je na platou od 250 m apsolutne visine, te je sa zaravni uzvišenja izvanredan vidik na kotlinu. Za pojavu termalno-mineralnih izvora značajni su rasedi - niški, zaplanjskl i studenski. Reka Nišava je u okolini Banje usekla četiri terase. Na najvišoj terasi od 50 metara relativne visine (250 m aps. visine) nalaze se zgrade i park, na terasi od 35 m kuće ranijeg sela Banja, a na terasi od 20 m deo naselja oko škole.Najniža terasa od 10 m je pod livadama. Banjski teren se, dakle, stepenasto spušta idući od Koritnjaka ka Nišavi.
Podneblje Niske Banje je umereno-kontinentalno. Dok je industrijski Niš u hladnijoj polovini godine često pod maglom, u Banji je vedro, a vazduh svež i čist. Leti je znatno osunčanje, ali bez velikih vrućina. Povetarac i šumski vazduh donose osveženje, sprečavaju vreline i čine noći prijatnim. Srednja godišnja temperatura u Nišu iznosi 12,8°C, a u Niskoj Banji 12,2°C. Jesen je u Banji najugodnije godišnje doba, srednja temperatura oktobra iznosi 12,4°C.
Lečilište je utonulo u zelenilo šuma, koje se prostiru na preko 70 hektara. To je šuma graba, jasena, cera, hrasta, bresta, klena, jorgovana i lipe, zatim crnog bora, oraha, duda ... Pod vinogradima (53 hektara) je veća površina nego pod voćnjacima (14 ha). Bašte na ravni Nišave ispod Banje natapaju se toplom vodom, koja iz banjskog kupatila dotiče glavnim odvodnim kanalom, pa se mrežom kanala razvodi po baštama.
Banja je povezana sa Nišom asfaltnim putem, železnicom i autobuskom linijom. Pruga i put su deo magistrale Beograd-Niš-Sofija-Istanbul. Banja je od svoje železničke stanice udaljena nepun kilometar. Blizina Niša pogoduje razvitku ove prigradske Banje. Udaljenost od desetak kilometara oslobađa je, opet, gradske buke.
Soko Banja
Za lekovite izvore kod Sokobanje znali su još stari Rimljani. Da su ih oni koristili ukazuje deo zida velikog bazena sa fragmentima antičkih cigala. Sokobanjske mineralno-termalne izvore koristili su i Turci. Oni su proširili stari bazen i izgradili još nekoliko kupališnih objekata.
Zapisi istoričara i putnika (Feliks Kanic, pa Baron Heder) svedoče o činjenici da je Sokobanja staro naselje rimskog porekla, kao i da i tada postojalo kupalište - balnea. Čuveni turski putopisac Eblija Čelebija piše o Sokobanji 1663. godine, i navodi da banja ima 200 drvetom pokrivenih kuća, šest džamija, dva hana i javno kupatilo. Prema zapisim kupatilo je bilo impozantnih dimenzija, sa kupolama pokrivenih olovom, sa šedrvantima i sobama za kupanje, i da je imalo kupatilo "samo za žene".
Sokobanja se nalazi u balkanskom delu istočne Srbije, u jednoj od najvećih kotlina ove planinsko-kotlinske regije. Kotlina je dobila naziv po najvećem naselju - Sokobanji (Sokobanjska kotlina). Banja leži na 350 m nadmorske visine. Udaljena je oko 30 km od Aleksinca, odnosno pruge i savre-menog puta kroz Pomoravlje.
Banjsko naselje je podignuto u severnoj podgorini Ozrena, sa leve strane Moravice i leži mimo glavnih saobraćajnica u dolinama Morave i Timoka, ali je dobrim asfaltnim putem povezana sa Aleksincem i Knjaževcem. Stalne autobuske veze ima sa Nišom, Zaječarom, Kruševcem i Beogradom.
Podneblje Sokobanjske kotline je umereno-kontinentalno. Planinski povetarci donose lečilištu čist i svež vazduh. Naročito su večeri sveže. Kako su planine šumovite, vazdušne struje donose Banji prijatan miris ozona.
Ugodno podneblje, planinska i šumovita okolina čine Banju kompletnim balneo-klimatskim lečilištem.
Mataruška Banja
Na mestu Mataruške Banje krajem XIX veka nalazili su se vrbaci i oranice. Samo dva-tri metra pod njima ležala je "smrdljiva, ali lekovita voda", koja je vekovima bila neiskorišćena. Naselja nije bilo, da bi se tek kopanjem bunara otkrila mineralna voda. Selo Mataruge je, naime, kilometar i po jugozapadno, a selo Žiča tri kilometra istočno od Mataruške Banje. Otuda je do otkrivanja lekovite vode došlo slučajno.
U proleće 1897. godine usled velike poplave Ibra, matica reke je razrovala najnižu terasu i zasekla izdan. Tako je otkrivena topla mineralna voda jedne od naših najmlađih i najposećenijih banja. Udubljenje nastalo pri poplavi, godinu dana kasnije je prošireno i produbljeno, ograđeno koljem i opleteno prućem. U takvom primitivnom bazenu kupali su se prvi posetioci. Posle kupanja upotrebljena voda je dolapom izbacivana da bi u bazen pritekla nova za novu grupu kupača. I prvi stanovi bili su improvizovani - poljske kolibe, venjaci, šatori. Godine 1900. osnovano je privatno društvo za korišćenje lekovite vode Mataruške Banje. Kako je ono bilo bez potrebnih sredstava, koncesiju za eksploataciju mineralne vode Banje dobilo je 1907. godine akcionarsko društvo "Mataruška Banja". Staro kupatilo je vremenom proširivano doziđivanjem prostorija i izgradnjom bazena, posebno za bolesnike sa ranama i za spravljanje sumporovitog blata. U najvećem odeljenju nalazilo se deset betonskih kada. Dvadesetih godina prošlog veka, termalni izvori kapaciteta oko 130 litara u minutu su snabdevali pet primitivno izgrađenih bazena i zgradu sa kadama. U to vreme podignuto je nekoliko vila i hotela i uređene su parkovske i šumske površine.
Godine 1924. iskopan je novi bunar, koji je sa starim bunarom snabdevao lečilište termalnom vodom sve do 1948. godine.
Lečilište leži u severozapadnoj podgorini Stolova (Usovica 1.375 m), sa desne strane donjeg toka Ibra, na njegovoj platou 6-8 m relativne visine. Banjska železnička stanica je sa leve strane reke. Nadmorska visina Banje je mala, svega 205 m. Ona se nalazi skoro u središtu uže Srbije, uz ibarsku prugu i put, kao i nedaleko od zapadnomoravskih saobraćajnica. Kraljevo je jedan od najvažnijih saobraćajnih čvorova Srbije, dobro povezan sa Beogradom, Skopljem, kosovskim gradovima, Čačkom, Kragujevcem. Banja je udaljena od ibarskih magistrala oko 750 metara a priključni put od železničke stanice do Banje oivičen je drvoredom jablanova, te ima i funkciju šetališta. Prigradski položaj daje Banji ulogu gradskog izletišta. Kraljevo je dovoljno blizu da Banju oživi i unapređuje, ali i dovoljno daleko da joj svojom bukom i zagađenjima ne smeta.
Banja Koviljaca
 Banja Koviljača se ranije nazivala Smrdan banja ("Smrdan bara"), jer su se njene mineralne sumporovite vode razlivale po jarugama i zaudarale, naročito leti. Lekovite vode Koviljače koristili su još stari Rimljani, o čemu svedoče ruine grada Gradac nad Banjom i grad Skočić na suprotnoj strani Drine. Beleške hroničara ukazuju da su mineralne vode Koviljače korišćene kroz vekove. O njima su pisali putopisci XVI veka. O Koviljači XIX veka pisali su poznati putopisac Kanić (1860. godine) i Vuk Karadžić, koji je rođen u susednom selu Tršiću, pa je Banju često posećivao i isticao lekovitost njenih voda.Prvi smeštajni kapaciteti izgrađeni su davne 1858. godine, tokom vladavine Mihajla Obrenovića i imao je 10 soba. Banja se je počela značajno da se razvija za vreme vladavine Petra I Karađorđevića, koji je u blizini rezidencije koju je imao u banji, izgradio moderno "Sumporno kupatilo". Tokom dvadesetih i tridesetih godina prošlog veka, banja je u potpunosti izgrađena i oformljena kao banjsko lečilište. Banja postaje poznata i po "Kursalonu", objektu izuzetne lepote, u kome je otvorena i prva kockarnica.
Nalazi se u severozapadnom delu Srbije, u Podrinju i Jadarskom kraju, sa desne strane donje Drine. Smeštena je u severozapadnom podnožju planine Gučeva, na nadmorskoj visini od samo 128 metara. Južno od lečilišta diže se Vasino brdo (270 m), a na jugoistoku je najviša tačka Gučeva - Crnivrh sa visinom od 779 m. Od Loznice je udaljena [est kilometara a od Zvornika 19 km. Banja je, pored puta i pruge Šabac-Zvornik, utonula u park i šumu listopadnog i četinarskog drveća. Zeleni pojas banje nastavlja se na šumu. Pored kompaktnog naselja Banja Koviljača, južno, nalazi se selo Gornja Koviljača.
Podneblje Koviljače je umereno kontinentalno. Šume čine vazduh čistim i svežim, omorine i žega nema, a večeri su sveže pod uticajem planine i Drine. Vetrovi su retki i slabi, kao i magle. Najčešći je jugozapadni vetar, koji duva niz dolinu Drine. Vetar sa Gučeva osvežava vazduh u Banji naročito u letnjim večerima. Prijatno podneblje daje Koviljači karakter vazdušnog, odnosno klimatskog mesta, iako leži nisko. To termalno-mineralnom lečilištu povećava ugled i daje značaj balneo-turističkog mesta.
Banja Kanjiza
"Banja Kanjiža" tokom više od devet decenija, razvila se u savremeni zavod za rehabilitaciju. Pruža gostoprimstvo onima, kojima su potrebni odmor, preventivni oporavak i medicinska rehabilitacija, kao i ugodnosti lekovite vode i blata. To je ambijent povoljan za one koji traže mir, zelenilo i komfor.
Rehabilitaciono odeljenje je opremljeno najsavremenijim uređajima za fizikalnu medicinu i medicinsku rehabilitaciju.
Mineralna voda i lekovito blato koriste se u lečenju reumatskih oboljenja, odnosno stanja nakon povrede koštano-zglobnog aparata, kao i u rekreativne svrhe.
Kupanje i šetnje parkovima, izleti i posete kulturnim znamenitostima ovog kraja, omogućuju prijatan boravak i brz oporavak.
Geografija:
Kanjiza, grad tišine, ima 900-godišnju istoriju. U blizini je mađarske granice(15 km), 40 km je od Subotice, 120 km od Novog Sada i 200 km od Beograda. Kanjiza pliva na termomineralnoj vodi akumuliranoj u sedimentima nekadašnjeg okeana Paratetisa, preteči Panonskog mora i toplog Panonskog jezera.
Banja Palic
 Preteča Palića bilo je selo Palegvhaza u pustari Palij, koje se pominje 1462. godine i u turskim tefterima iz 1582. godine (Pališ). Kao Banja Palić, lečilište je poznato od 1782. godine. Sredinom prošlog veka podignuto je toplo kupatilo za lečenje slanom vodom, a 1852., uz parno kupatilo sa 14 kada otvoren je i prvi hotel pokriven trskom. Jezero-Banju bolesnici koriste od dvadesetih godina XX veka, kada je utvrđeno da mineralna voda isceljuje kožne bolesti. Do 1840. godine okolina jezera je pošumljena na površini od 10 hektara. Izgradnja kupatila i prvog hotela označili su postanak Banje. Mogućnost kupanja i sunčanja, plivanja, veslanja, jedrenja i klizanja (zimi) afirmisali su jezero kao odmaralište, turističko mesto i sportski centar. Njegovo uređivanje je nastavljeno izgradnjom velikog kupatila (kupališta) na vodi na istočnoj strani basena, podizanjem sportskog centra, vikend-naselja, uređenjem prostranog (delom cvetnog) parka i proširivanjem šumskog pojasa (bor, bagrem, lipa, kesten).
Palić se nalazi u severnoj Bačkoj, nedaleko od Subotice i srpsko-mađarske granice. To je jezero, naselje, banja i odmaralište, izletište Subotičana i po broju posetilaca najveće vojvođansko letovalište. Jezero i Banja leže sedam kilometara od Subotice, na nadmorskoj visini od 102 metra. Sa Suboticom je povezano asfaltnim putem autobusima i prugom, te su mu saobraćajne veze raznovrsne. Palić je sa severa okružen peskom Subotičke peščare sa voćnjacima i vinogradima, a sa juga plodnim žitorodnim terenima. Palić odlikuje umereno kontinentalna klima. Prosečno ima oko 2100 sunčanih časova godišnje. Banju Palić u stvari predstavlja Palićko jezero, čija je voda zbog veće koncentracije soli lekovita. Zato je ono ne samo kupalište, već i banjsko lečilište. Palićko jezero nije rečenog porekla, niti predstavlja ostatak iščezlog Panonskog mora, kako se često navodi, već je eolskog porekla. Jezero se sastoji iz dva dela, od kojih je severni (meridijanski) deo prostraniji, duži, širi i dublji (Veliki Palić). Ukupna dužina jezera iznosi 8.250 m, širine do 900 m, površina (bez močvarnog dela) 4,2 km2, a najveća dubina ne premašuje 3,5 m. Jezero ima bočatnu, poluslani vodu, leti zagrejanu do 25oC.
Banja Junakovic
Iako Banja Junaković spada u naše novije banje, prvi termalni izvori otvoreni su na ovom prostoru još 1913. godine, da bi tek 1927. godine izvršena temeljna analiza mineralnih svojstava vode. Tada je utvrđeno da termalne vode ove banje spadaju u isti red kao i vode u Karlovim Varima (Česka), Harkanju (Mađarska) i Lipiku (Hrvatska). Banja posle II svetskog rata pada u zaborav, da bi krajem 1983. godine dovršena izgradnja prve faze Banje "Junaković", što je omogućilo da se dobije mineralna voda iz tri nova bunara. 2000. godine dograđen je novi deo objekta sto je povećalo smeštajni kapacitet, te Banja"Junaković" danas raspolaze sa 270 lezajeva i tri restorana.
Banja Junaković se nalazi na severozapadu Srbije, 4 km od Apatina, okružena prelepom šumom i ekološki očuvanom prirodom. Udaljena je 200 km od Beograda i 100 km od Novog Sada. Do banje se dolazi regionalnim putem od Novog Sada, preko Vrbasa i Sombora ili preko Apatina. Klima je kontinentalna.
Banje Srbije
Pravo mesto gde ćete se odmoriti ili oporaviti posle kratkotrajne bolesti - svakako su banje Srbije. Okružene prirodnim lepotama i kulturno-istorijskim nasleđem, prosto vas zovu da im dođete u goste. Prednost banja je što ne mare za godišnje doba, pa se tamo može boraviti i leti i zimi. Banje, su veterani turizma Srbije, a njihove blagodeti koriste se još iz vremena starog Rima. Iako ih, možda, više vezuju za lečenje i rehabilitaciju, tamošnji turistički radnici se trude da ih učine modernim turističkim centrima. Ulaže se u infrastrukturu i razne programe kojima se otklanjaju posledice tempa savremenog života. Banje imaju pta da ponude i onima koji u njima i duže borave. A, ni za to vreme ne može se obići i videti sve ono čime se njihova okolina ponosi. Pa, ako još niste bili na odmoru ili ste bili na nekom drugom mestu, a želite da još malo pobegnete od gradske vreve, možda bi mogli da posetite neku od banja...
|
